طراحی ارگونومیک کارگاه ها و شرایط کار

طراحی ارگونومیک کارگاه ها و شرایط کار

روزانه در مشاغل صنعتی و غیر صنعتی و حتی زندگی زندگی روزمره، قطعات گوناگونی جابجا شده، کشیده شده ، برداشته و مورد جابجایی و حمل دستی قرار می گیرند. بدیهی است بسته هایی که جابجا می شوند ممکن است کوچک یا بزرگ، دارای شکل و فرم ثابت یا بدون فرم، بدون دستگیره و یا دارای دستگیره های مناسب باشند. لبه های نرم و یا تیز و برنده داشته باشند در هر حال این دسته از فعالیت ها به دفعات متعدد رخ می دهند که بخشی از آنها به صورت تکراری و به عنوان یک شغل در واحد های صنعتی – تولیدی مطرح می شوند. بنابراین فعالیت های حمل دستی کالا از دسته اموری هستند که سلامت سیستم استخوانی – عضلانی کارگران را تهدید می نماید و بویژه در مواردی که اجسام جابجا شده، حجیم بوده و دستگیره های مناسبی نیز نداشته باشند، این صدمات بصورت جدی تری بروز می کنند. البته جابجایی و حمل بارهای کوچک و سبک نیز می تواند باعث ایجاد صدمه شوند زیرا خم کردن بدن، حرکات بدنی حین حمل بار، اعمال نیرو، استفاده از انگشتان، بازوها، پاها و تنه در انجام چنین اموری اتفاق خواهد افتاد. بالطبع حمل بارهای سنگین می تواند استرس های بیشتری را ایجاد نماید. اعمال نیرو در حمل دستی بار باعث اعمال فشارهایی بر مچ و دست ها، آرنج، شانه و تنه و خصوصا” پاها و ناحیه کمر خواهد شد.

حمل و جابه جایی بار در محیط کار

شاید مهمترین نقطه تصمیم گیری در طراحی مراکز صنعتی جدید یا بهبود و اصلاح واحد های موجود، طراحی شغل باشد. در این خصوص باید بنوعی پاسخ سئوالات مختلفی مشخص شوند مثلا”:

آیا مشاغلی که جابجایی مواد در آنها انجام می شود مجهز به ماشین آلات لازم هستند؟

آیا فعالیت هایی که نیاز به عملکرد افراد دارند کاملا” مشخص شده اند؟

بطور کلی مواد به دو صورت فله ای و بسته ای قابل حمل می باشند، مواد فله ای در مقادیر و حجم زیاد، ذخیره و جابجا می شوند و غالبا” به شکل گرانول و یا مایع می باشند. کانتیرها و کامیون های بزرگ، کشتی ها مخازن و بونکر ها از جمله وسایل حمل و نقل مواد فله ای هستند. برخی از مواد به صورت بسته بندی شده در بسته ها و واحد های کوچکتر حمل می شوند. این مواد به صورت جداگانه یا گروهی در ظروف، کارتن ها، پاکت ها و جعبه ها جابجا می شوند.

اصول حمل دستی بار

برای اجتناب از صدمات استخوانی – عضلانی ناشی از انجام فعالیت های جسمانی و جابجایی و حمل بار بصورت دستی لزوما” می بایستی به طراحی مشاغل بصورت ماشینی و مکانیزه پرداخت، چراکه همانگونه که در سطور قبل نیز به آن اشاره گردید مشاغل نباید به گونه ای باشند که کاربران و اپراتور ها مجبور به انجام حرکات شدید بدنی، تکرار بیش از حد و یا حمل بار های سنگین گردند و لذا بحث ماشینی نمودن سیستم ها بسیار مهم بوده که در این راستا اصول زیر باید مورد توجه قرار گیرد:

۱- مسیر های حرکت را خط کشی کرده و همیشه پاک نگاه دارید:

خالی بودن مسیر های حرکت و دسترسی سریع به ایستگاه های کار و کالا جریان انجام کار را آسان تر کرده و حمل و نقل را سرعت می بخشد. اگر مسیر های حمل و نقل به درستی خط کشی نشده باشند، مواد اولیه، فرآورده ها و ضایعات در این راه ها انباشته شده و این بهم ریختگی نه تنها باعث بسته شدن راه می شود بلکه حوادثی را هم به بار می آورند.

۲- راهروها و مسیر های حمل و نقل را به اندازه کافی برای حرکت دوطرفه عریض کنید:

راهرو های پهن برای عبور چرخ های دستی امکان تولید کافی را فراهم کرده و حمل و نقل ایمن تر محصولات را امکان پذیر می کند . علاوه بر این با حمل و نقل دوطرفه در راهرو ها، در وقت و انرژی صرفه جویی شده و کار در کارگاه نظم می یابد.

۳- سطح مسیر حمل و نقل را هموار و بدون لغزندگی کنید:

حمل و نقل در یک کارگاه ، بخش مهمی از کار روزانه آن است. جریان آرام حمل و نقل از انبار به کارگاه و بین ایستگاه های کار از اصول یک تولید فعال است.

۴- بجای پله در محل کار از شیب های کوتاه با شیب ۵ تا ۸ درصد برای پوشاندن اختلاف سطح استفاده کنید:

اختلاف سطح ناگهانی در راهروهای درون محل کار حمل و نقل روان مواد را مشکل کرده و باعث حادثه می شود. بجای پله از شیب راه های کوچک استفاده کنید. بالا بردن چرخ های دستی از شیب راه های دارای شیب کم آسان بوده و حمل و نقل وسایل و کالا ها را راحت می کند. ضمن اینکه از ُسر خوردن جلوگیری کرده و به حمل و نقل سریع تر و مطمئن تر کالا ها کمک می کند.

۵- محل کار را طوری آرایش دهید که نیاز به حمل و نقل مواد به حداقل برسد:

اغلب ماشین ها و ایستگاه های کار با توسعه تولید، پشت سر هم قرار گرفته و وضعیت قرار گرفتن آنها برای حمل و نقل مواد مناسب نیست ، با تغییر آرایش ماشین آلات و استفاده از غلطک و نقاله، حمل ونقل سرعت گرفته و خستگی کارگران کمتر می شود. ضمن اینکه این کار برای جلوگیری از حوادث ناشی از حمل و نقل نیز مفید است. در صورت استفاده از غلطک ونقاله، ارتفاع آنها باید برای برداشتن خم کردن بدن کافی باشد، ضمن اینکه باید فضای کافی برای نزدیک شدن به غلطک و نقاله و جای پا فراهم باشد.

۶- برای جابجایی مواد از وسایل چرخدار استفاده کنید:

جابجا کردن مقادیر زیاد بار بشکل دستی نه تنها وقت و کار زیادی می گیرد. بلکه اغلب منجر به حوادثی می شود که خسارت مالی و آسیب دیدن کارگران را در پی دارد. بکار بردن چرخ از بروز این حوادث جلو گیری می کند.

۷- برای کم کردن حمل و نقل دستی بار، از قفسه های چند طبقه در نزدیکی محل کار استفاده کنید:

قرار دادن مواد در نزدیکی ایستگاه کار به طوری که دسترسی به آنها آسان و ارتفاعشان مناسب باشد، باعث صرفه جویی در وقت و انرژی مصرفی برای برداشتن آنها می شود.گذاشتن طبقات و قفسه های چند طبقه، استفاده مناسب از فضاست و به قرار گرفتن منظم کالا ها در جایی که فضای کار کم است کمک زیادی می کند.قفسه ها و طبقات دارای جای مخصوص هر چیز برای نگاهداری مواد و کالاهای نیم ساخته ، مخصوصا” چیز های شکستنی بسیار مناسبند. این طبقات خطر حوادث، آتش سوزی و آسیب دیدن کالاها را کاهش می دهند.

۸- برای بلند کردن ، پایین آوردن و جابجایی چیز های سنگین، از وسایل مکانیکی استفاده کنید:

بلند کردن، پایین آوردن یا حرکت دادن چیز های سنگین با دست از جمله علل اصلی حوادث و آسیب دیدگی کمر کارگران است. بهترین کار برای جلوگیری از این گرفتاری ها، کم کردن حمل دستی و استفاده از وسایل مکانیکی است.استفاده از وسایل مکانیکی برای حمل مواد سنگین ضمن انجام سریع تر و آسان تر کار، کمک زیادی نیز به نظم جریان کار کرده و بهره وری را تا حد زیادی بالا می برد.

۹- وقتی مواد با دست جابجا می شوند، اختلاف سطح را از بین برده ویا به حداقل برسانید:

برداشتن دستی مواد از نکات مهم و عادی هر فعالیت اقتصادی است که اگر درست انجام شود، جریان روان کار برقرار می گردد. برداشتن مواد، وقت و انرژی می برد و اغلب به آسیب دیدن، تأخیر در کار، و حتی حادثه منجر می شود. یکی از عوامل آسیب رسان در این خصوص، حرکات برداشتن و گذاشتن بار است که با به حداقل رساندن این حرکات، مشکلات ناشی از آن نیز کاهش می یابد.اساسی ترین راه حل ها برای حذف این گونه مشکلات، استفاده از وسایل بالابر مکانیکی در محیط کار می باشد که در نتیجه آن اختلاف سطح برای جابجایی بار کاهش یافته و کارگر بدون خم شدن می تواند نسبت به جابجا کردن کالاها اقدام نماید.

۱۰- حمل دستی بار ( بلند کردن و پایین آوردن بار):

بطور کلی مشاغل و حرفی که در آنها فعالیت های بلند کردن بار بصورت دستی انجام می گیرد مشاغلی با طراحی نامناسب و ضعیف تلقی می شوند. حمل و جابجایی بار در سطوح مختلف و بلند کردن بار در کارگاه و کارخانجات می بایستی به کمک تجهیزات مناسب انجام گیرد.

  • اگر حمل دستی بار اجتناب ناپذیر باشد باید بار تا حد امکان در مقابل و نزدیک تنه قرار گیرد و در فاصله بین لگن خاصره و سینه حمل شود.
  • اگر لازم باشد که بار از روی کف کارگاه برداشته یا روی زمین انتقال داده شود باید بار را تا حد امکان در فاصله بین پاها قرار داد و حرکات عمده و فعالیت عضلات از طریق پاها

انجام بگیرد نه از طرف عضلات پشت و کمر ( یعنی باید با خم کردن زانوها و کشیده نگه داشتن ستون مهره ها بار را برداشت).

  • از بلند کردن و پایین آوردن بارها در مقابل زانو باید اجتناب نمود زیرا تحت چنین شرایطی باید تنه به جلو خم شود لذا کمر تحت تأثیر نیروهای خارجی زیادی قرار گرفته و آسیب می بیند.
  • برای بلند کردن بار در مقابل تنه و یا بین پاها باید ابعاد کالا ، اندازه های مناسبی را داشته باشند و براحتی و بطور ایمن در دست قرار بگیرند.

۱۱- حمل دستی بار بصورت گروهی:

چنانچه بارهایی که بصورت دستی جابجا می شوند ، برای بلند کردن به صورت یک نفره خیلی سنگین و یا حجیم باشند باید از افراد دیگر برای حمل آنها کمک گرفته شود و بسته های مذکور بصورت دو و یا چند نفره حمل شوند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

مشاوره رایگان